معرفی توانمندی شهرداری ها - سبزوار - صنایع دستی
۱۳۹۴/۰۴/۲۰ تعداد بازدید: ۱۴۱۷
print

در شهرستان سبزوار معیشت مبتنی بر نظام کشاورزی و دامداری باعث تولید پشم و کرک پنبه و کتان گردیده که ماده اولیه بافته های سنتی از جمله قالیبافی ،گلیم بافی،پلاس بافی،جاجیم بافی،فرت بافی و پارچه بافی را تشکیل می دهد.

صنایع دستی


صنایع دستی سبزوار

فنون بافته ها
در شهرستان سبزوار معیشت مبتنی بر نظام کشاورزی و دامداری باعث تولید پشم و کرک پنبه و کتان گردیده که ماده اولیه بافته های سنتی از جمله قالیبافی ،گلیم بافی،پلاس بافی،جاجیم بافی،فرت بافی و پارچه بافی را تشکیل می دهد. این فنون در بسیاری از ساکنین روستا جزئ اقتصاد خانواده محسوب می شود که توسط زنان و دختران تولید می شود.فنون بافته ها جدا از نقش و کارکرد اقتصادی که منبع درآمدی برای زنان و دختران به شمار می آید دارای جنبه های هنری نیز می باشد که در طرح ها و نقشه های آنها مشاهده می شود. نقوش به کار رفته در فنون بافته ها الهام گرفته از طبیعت و محیط و برگرفته از نقوش گیاهی،حیوانی و انسانی و اشکال هندسی است.

۱- قالیبافی

به دلیل کاربردی که قالی در زندگی مردم بهعنوان اصلی ترین زیرانداز ایرانیان دارد، هر خانواده روستایی ضمن برآوردن نیازخانواده خود،برای عرضه و فروش آن به قالیبافی نیز می پردازد.در اکثر روستاهایسبزوار در گذشته هنر قالیبافی رواج و گسترش چشمگیری داشت. به نحوی که در ساختارمساکن روستایی محلی را به کارگاه قالیبافی اختصاص می دادند. دارهای قالی بافی درسبزوار به صورت عمودی و افقی می باشد که دارهای قالی در گذشته از چوب تهیه می شد کهدر حال حاضر این دارها فلزی است. قالی های آراسته به طرح هایی بر گرفته از نقوشاسلیمی –ختایی و گلهای شاه عباسیس می باشد که با الهام از طرح نقوش قالی های منطقهکرمان،اصفهان، نائین، گلپایگان و یزد بافته میشود.

۲- گلیم و پلاس بافی

در کنار فعالیتهای روزمره زنان روستایی اوقاتیاز زندگی خود را به بافت گلیم و یا پلاس اختصاص می دهند که در گذشته به دلیل رواجشتر داری از پشم شتر برای بافت گلیم استفاده می شد اما در حال حاضر بیشتر از پشمگوسفند تهیه می شود. به وسیله دستگاههای گلیم بافی تولیدات دیگری از جمله پشتی،خورجین،سفره ،پی تاوه،سیاه چادر،چوقه و …. نیز بافته میشود.

فرت بافی

پیش از این در شهرستان سبزوار اغلب پارچه هایمورد استفاده و پوشاک توسط زنان در کارگاههای پارچه بافی و فرت بافی تهیه می شد. ازنظر ساختار یک دستگاه فرت بافیشامل قسمتهایی از جمله: گوگا،دسته و نورد می باشد کهبا استفاده از آن ضمن بافت پارچه ،انواع لباس،چادر شب،دستمال،روسری و …. نیزبافته می شود.در سبزوار کانون اصلی فرت بافی روستای استاج بوده است که هم اکنون بهدلیل تولید و عرضه پارچه های صنعتی ماشینی این حرفه نیز رو به زوال و خاموشی گذاشته است.

اسب چوبی :

روی هم رفته هنرهای رایج در شهرستان سبزوارشامل هنرهای آئینی ، نمایشی و موسیقی است که از جمله آنها باید به اسب چوبی اشارهکرد. در حال حاضر این هنر آئینی در مجالس شادی اجرا می شود . برای ساخت اسب چوبی برروی قطعات چوبهایی که به هیات بدن و سر اسب ساخته می شود پارچه هایی نصب می کنند تایک نفر به راحتی در میان آن قرار بگیرد. اسب چوبی با استفاده از شالهای طرفین که برروی شانه های فرد می افتد مهار شده و افسار آن را به دست می گیرد. سپس با حرکات پا،چرخش بدن و چوب دستی اجرای حرکات موزون آغاز می شود که در حقیقت نمادی از جنگ وپیکار فرضی با سربازان مغولی در هنگام حمله با ناحیه بیهق (سبزوار فعلی) است. برایایجاد توازن در حرکت اسب چوبی از سازهای کوبه ای نظیر دهل، سرنا و ساز نیزاستفاده می شود. در مجالس عروسی اسب چوبی عروس با پارچه های رنگی و اسب چوبی با پارچه هایی به رنگ سیاه آراسته می گردد.

فنون و مشاغل سنتی
عبارت است از فعالیتهایی که منجر به تولید ابزار و وسایل با استفاده از فن آوری های بومی و محلی و بکارگیری مواد و مصالح محیط پیرامون و جغرافیای زیستی و طبیعی می شود.با این وصف ابزار و وسایل تولید شده نیز در زندگی مردم نقش به سزایی دارد. از انواع فنون و مشاغل سنتی که در شهرستان سبزوار رایج بوده است آهنگری،نجاری و خراطی،نمد مالی،پالان دوزی،رنگرزی،عطاری ،سفالگری و باروت سازی از اهمیت بیشتری برخوردار بوده است که در موزه مردم شناسی سبزوار تعدادی از آنها معرفی شده است.

۱-آهنگری

در شهرستان سبزوار به دلیل وابستگی مردم به دوشیوه و نظام اقتصاد کشاورزی و دامداری شغل و حرفه آهنگری جهت تولید ابزار و وسایلمورد نیاز این دو روش زندگی از ارزش و رونق فراوانی برخوردار بوده است و هم اکنوننیز در سطح شهر سبزوار بیش از دهها کارگاه سنتی آهنگری وجود دارد که عمده فعالیتآنها ساخت ابزار و وسایل کشاورزی و دامداری و دیگر وسایل کاربردی زندگی مردم میباشد از جمله گاوآهن- تیشه- ماله- منگال- ماشاله- بیل- پل کش-میخ-زنجیر- زلفی- قفلو لولا- دهنه – رکاب و سایر یراق آلات اسب-زنگوله – گل میخ- داس-چاقو-چکش-کاردیاقیچی-تبر –کلنگ و ده ها وسیله دیگر از جمله تولیدات آهنگران است. کارگاه هایآهنگری در سبزوار به دو صورت ثابت و متحرک وجود دارد و شیوه متحرک آن شامل دورهگردانی بودند که در سطح روستاهاکارگاه های خود را برپا می کردند این گروه ها نزد عموم مردم سبزوار به نام آهنگران(غربتی) معروف هستند. هم اکنون نیز اکثر کارگاه های آهنگری در شهر سبزوار در محله ای به همین نام برپا است. از مهمترین ابزار مورد استفاده در آهنگری می توان به دم، سندان ، پتک ، چکش ، انبر ، سمبه و … اشاره کرد.

۲- نمد مالی :
دامداری به دو شکل رمه گردانی گوسفند و شترداری در سبزوار باعث رواج و رونق حرفه نمد مالی بوده است. هر چند تعداد کارگاه های نمد مالی در شهر سبزوار در سال های اخیر رو به نقصان گذاشته است ، اما در بافت بازار قدیمی هنوز چند کارگاه نمدمالی به چشم می خورد . برای تولید نمد ابتدا پشم را کمان می زنند سپس بر روی صفحه ای حصیری پهن می کنند و آب صابون به آن افزوده و حصیر را گلوله می کنند و آنقدر می مالند تا الیاف پشم به هم تنیده و گره بخورد. نمدمالان علاوه بر نمد زیرانداز، پوشش چوپانان به نام کپنک و همچنین کلاه نمدی را نیز تولید می کنند.

۳-رنگرزی سنتی :

بعد از برداشت پنبه از مزارع و همچنین پشم چینیمرحله نخ ریسی به وسیله دستگاه هایی به نام دوک ، جلگه ، چرخو و لیک لیکی آغاز میگردد که پنبه یا پشم را می ریسند و تبدیل به نخ می کنند اما قبل از استفاده نخها درفنون بافته ها از جمله قالیبافی- گلیم بافی – پلاس بافی – فرت بافی و … نخها میبایستی رنگ آمیزی شود. رنگ آمیزی نخها در گذشته با استفاده از روناس ، پوست گردو ،پوست انار، برگ حنا ، برگ مو و سایر رنگدانه ها طبیعی بوده که در حال حاضر رنگ هایشیمیایی جای آنها را گرفته است.

۴- سفالگری :
در گذشته روستای برآباد سبزوار یکی از کانونهایمهم تولید ظروف سفالی بود که از نظر کیفیت در بازار با سفالهای لالجین همدان و مندگناباد رقابت می کرد که هم اکنون نشانی از آن کارگاه ها نیست . هر کارگاره سفالگریبه وسیله چهار نفر اداره می شد که عبارت بود از یک نفر استاد کار، یک نفر پیشکار کهوظیفه ورز دادن گل و جدا کردن ریگ از توده گل را بعهده داشت و دو نفر نیروی کارگرینیز جهت تهیه هیزم، آماده سازی کوره ، چیدن ظروف در کوره و جابجایی آن و سایرکارهای متفرقه در کارگاه حضور داشتند. یک چرخ سفالگری شامل زین، سرچرخ، تیر، پیشپا، چرخ و آهن چرخ می باشد، که یک کارگاه به طور متوسط روزانه یکصد و پنجاه عددظروف سفالی تولید می نمود. غرفه سفالگری موزه ی مردم شناسی چگونگی ساخت وتولید ظروف سفالی را به نمایش می گذارد.

۵-خراطی :
در گذشته تولیدات کارگاه های خراطی در شهرسبزوار از چنان تنوع و حجمی برخوردار بود که بخش اعظم آن به سایر مناطق از جملهمشهد و تهران صادر می شد. هم اکنون نیز کارگاه های خراطی سبزوار به فعالیت خودادامه می دهند . از جمله چوبهایی که در هنر خراطی استفاده می شود می توان از ملچ،سپیدار، راش ، گردو، چنار و بید نام برد. ابزار کار خراطی پرما- رنده – مغار – تیشه – سمبه – چکش – گونیا و خط کش می باشد . گهواره – در و پنجره – نیمکت – گاوآهن – بردو – چهارشاخ – دسته تیشه – دسته داس – دسته بیل – دسته کلنگ – سرقلیان – نیقلیان – تیره های نرده – پایه میز و مبل- پارو و … از جمله وسایل تولیدی نجاران وخراطان است . حرفه خراطی نیز مانند آهنگری جزء مشاغل و حرفه های خاص گروه غربتهایسبزوار می باشد که در محله ای به همین نام زندگی و فعالیت می کنند. کارگاه خراطی موزه مردم شناسی سبزوار نیز به معرفی این حرفه می پردازد.

۶-غرفه عطاری و گیاهان دارویی :

شهرستان سبزوار به دلیل قرار گرفتن در یک منطقهخشک و نیمه خشک بیابانی(جنوب و جنوب غربی سبزوار) و سرد و معتدل کوهستان شمال غربیبه قسمت شمال شرقی سبزوار) پستی و بلندی و دیگر عوارض طبیعی و میزان ریزشهای جوی ونوع اقلیم و خاک و … دارای گونه های مختلف گیاهی است که بخشی از آنها دارای خواصطبی و دارویی بوده و استفاده از آنها به اشکال ذیل می باشد: الف) نسخه ای که عطارانبرای بیمار می پیچند و آن شامل بیماریهای صعب العلاج می باشد که مداوای آن به دانشو تجربه ی و تبحر نیاز دارد. ب) روش خود درمانی که بیمار خود به درمان بیماریهایسهل العلاج می پردازد. در سطح شهرستان سبزوار عطاران مبادرت به درمان بعضی از امراضو بیماریها با استفاده از گیاهان دارویی می پردازند گیاهان دارویی شناسایی شده در سبزوار به بیش از ۱۰۰ نوع می رسد که در غرفه موزه تعدادی از آنها به نمایش گذاشته شده است.

 

نظرات

 نام:
 *نظر:

تعداد بازدید: ۲,۵۹۰,۴۸۵ نفر بازدیدکنندگان امروز: ۶۰ نفر بازدیدکنندگان دیروز: ۴۲۶ نفر

کلیه حقوق معنوی و محتوای این سایت متعلق به موسسه توسعه گردشگری می باشد © .
استفاده از مطالب با ذکر منبع و لینک به سایت بلامانع است.

طراحی پورتال ،اجرا و پشتیبانی : توسعه فناوری اطلاعات اینتک