مطالب - گردشگری تاریخی - جاذبه های تاریخی مشهد - حمام مهدی قلی بیک
۱۳۹۴/۰۸/۲۴ تعداد بازدید: ۱۱۳۵
print

حمام مهدی قلی بیک در سابق معروف به حمام شاه در کنار مقبره امیر ملکشاه در ضلع بیرونی سر درب غربی صحن جامع حرم حضرت رضا قرار گرفته و از جهت دیگر در خیابان اندرز گو انتهای بازار بزرگ واقع شده است.

حمام مهدی قلی بیک
حمام مهدی قلی بیک در سابق معروف به حمام شاه در کنار مقبره امیر ملکشاه در ضلع بیرونی سر درب غربی صحن جامع حرم حضرت رضا قرار گرفته و از جهت دیگر در خیابان اندرز گو انتهای بازار بزرگ واقع شده است.
حمام مهدی قلی بیک در سال 1027 هجری قمری به دستور مهدی قلی بیک میر آخور (مسئول اصطبل شاهی)شاه عباس اول صفوی ساخته شد .این حمام تا سال 1367 هجری شمسی دایر بوده است اما از حدود سال 1369 به تدریج بصورت متروکه درآمد...سرانجام در سال 1378 عملیت بازسازی آن شروع شد.
این حمام یکی از بزرگترین حمامهای ایران میباشد که ساختاری بسیار زیبا از حمامهای قدیمی را به نمایش میگذارد..محوطه ورودی حمام به وسیله یک پله و با انحنایی ملایم به هشتی کوچک وصل میشود که پس از عبور از آن با گردش به سمت راست به سربینه وارد میشویم .در فضای سربینه هشت ستون سنگی به صورت هشت و نیم هشت پوشش گنبدی را استوار نگه داشته است.این بنا در بازار بزرگ و جنب مسجد امام واقع شده و از آثار دوره صفویه است که در سال 1027 ه.ق توسط مهدی قلی‌بک، میرآخور شاه عباس اول ساخته شده است. بنای حمام شاه، مشتمل بر ورودی و راهروی پشت سر آن، سربینه، گرمخانه و فضاهای مرتبط به آنها می‌باشد. سربینه آن مربع شکل است که پوشش طاق و گنبدی آن در میانه بر وی چهار جفت ستون قرار گرفته و در اطراف دارای سکوهای نشیمن و رختکن و در میانه دارای حوضچه‌ای است. ستون‌ها از سنگ ساخته شده و دو به دو ، به فاصله 5/1 متر از یک‌دیگر قرار گرفته‌اند. گرمخانه نیز فضای مربع مستطیلی شکلی است که پوشش طاق و گنبد آن در میانه بر روی چهار ستون قرار گرفته است. این بنا که‌ به شماره 1374/3 به ثبت رسیده در دوره اخیر متحمل تغییرات و تبدیلاتی شده و قسمتی از آن به نمره‌های خصوصی اختصاص یافته است.
گرچه کسانی که به مشهد مشرف می شوند، برای زیارت حرم مطهر امام رضا(ع) می روند، اما می توان درکنار زیارت، بهره ای نیز از آثار تاریخی پیرامون آن برد. یکی از این آثارکه در ضلع غربی حرم و کنار مقبره امیرملک شاه(معروف به مسجد 72 تن) واقع شده، موزه مردم شناسی یا حمام مهدی قلی بیگ معروف به حمام شاه است.    موزه مردم شناسی که در گذشته به عنوان گرمابه از آن استفاده می شده، 400 سال پیش و در زمان شاه عباس اول صفوی توسط مهدی قلی بیک، میرآخور و مسوول اصطبل اسب های شاه عباس ساخته و وقف آستان قدس رضوی شده است.    این بنا که علاوه بر حمام شاه، به حمام رضوی نیز معروف است و در دوران پهلوی گچکاری شده و به صورت حمام عمومی و نمره درآمد بود، تا سال 1356 مورد استفاده مردم قرار می گرفت تا این که در سال 1378 بازسازی شد و به شکل اولیه خود یعنی 400 سال پیش برگشت.   مدیر موزه درباره این حمام می گوید: وجود 13 لایه نقاشی در سربینه که هر کدام متعلق به یکی از دوران های تاریخی است، یکی از ویژگی های منحصربه فرد این حمام است. هر نسلی که آمده یک نقاشی مطابق ذوق و سلیقه خود و بدون تخریب نقاشی های نسل قبلی روی سقف کشیده، به این صورت که یک لایه ملات ساروج و آهک روی آن کشیده و سپس یک نقاشی جدید روی آن کشیده اند. به این ترتیب نقاشی هایی از دوران های مختلف که قدیمی ترین آن مربوط به دوره صفویه و آخرین و جدیدترین آن مربوط به اواخر دوره قاجار است، از 400 تا 90 سال پیش، روی سقف این بخش از حمام نقاشی شده است.    به گفته حجت حسنی، نقاشی های لایه سیزدهم، بیشتر آداب، رسوم و فرهنگ مردم دوران قاجار را نشان می دهد، یعنی نشانه هایی از آثار غربزدگی ایرانی ها و ورود به عصر مدرنیته که شامل ابزار و وسایلی است که برای مردم جذابیت داشته است مثل گرامافون، دوچرخه، بالن، هواپیما و اتومبیل، همچنین تصاویری از محلات قدیمی مشهد، داستان های شاهنامهو عاشقانه های لیلی و مجنون و شیرین و فرهاد نیز در این آثار مشهود است. البته تا پیش از مرمت بنا کسی از وجود نقاشی ها آگاه نبود و زمانی پرده از صورت این تصاویر و راز درونشان برداشته شد که مرمت کاران میراث فرهنگی شروع به لایه برداری کرده و به لایه دوم گچ رسیدند. این کارشناس مسوول، به دیگر ویژگی های ممتاز معماری این بنا اشاره کرده و می افزاید: برخلاف حمام گنجعلی خان کرمان و... که مخصوص شاهزادگان و درباریان بوده حمام شاه یکی از بزرگ ترین حمام های کشور است که وقف امام رضا(ع) بوده و برای زائر امام رضا و استفاده همگان ساخته شده بود، به همین دلیل معماران آن هر هنری که در چنته داشتند، به خاطر وجود امام رضا(ع) در خلق این اثر ارزشمند به کار بستند   مدیر موزه آستان قدس با اشاره به این نکته که اسمی از معمار این بنا در تاریخ نیامده، اما باتوجه به هنرهایی که در معماری اصیل ایرانی ـ اسلامی این بنا به کار رفته، احتمال این که بنا توسط شیخ بهایی، وزیر دانشمند و هنرمند شاه عباس ساخته شده باشد زیاد است، ادامه می دهد: یکی دیگر از ویژگی های منحصربه فرد این حمام، تعبیه سونا و جکوزی در اصطلاح امروزی آن است.    به گفته حسنی، گر چه گفته می شود سونا و جکوزی محصول جدید معماری غرب است، اما ایرانیان در 400 سال پیش در معماری این حمام، سونا و جکوزی تعبیه کرده بودند. به این ترتیب که آب را از طریق لوله های سفالی به اسم تنبوشه از قنات به خزینه حمام هدایت می کردند و این آب با فشار به بدن افراد می خورد و حالت جکوزی امروز را داشت. که افراد بعد از آن یک فضای زیبا و بزرگ به نام چال حوض یا استخر آب سرد وجود داشت که افراد پس از خروج از آب گرم جکوزی، داخل این آب سرد می شدند که این عمل باعث خارج شدن خستگی از تنشان می شد. ضمن این که از این استخر برای آموزش شنا هم استفاده می شده است. یکی دیگر از شاخصه های معماری در این بنا، تفکیک ورودی و خروجی در قسمت سربینه است که مدیر موزه درباره آن می گوید: معمولاتمام حمام های قدیمی تنها یک ورودی داشته، به این ترتیب که افراد از همان دری که از رختکن وارد خزینه و گرمخانه می شدند، از همان در هم خارج می شدند، اما در این حمام یک میان در برای ورود طراحی شده و یک هشتی هم برای خروج، ضمن این که یک حوض کوچک هم وسط آن تعبیه شده که به عنوان پاشویه از آن استفاده میشده است.
به گزارش آناج ، این حمام در سال 1027 ه.ق به دستور مهدی قلی بیک ،مسئول اصطبل شاهی، شاه عباس ساخته شد و وقف ساحت مقدس امام رضا (ع) گردید.  بنا در ضلع بیرونی سردرب غربی صحن جامع رضوی قرار گرفته و از طرفی دیگر در خیابان اندرزگو (خسروی نو) ، انتهای بازار بزرگ (بازار فرش فروش ها) واقع شده است. این حمام که به نام های (حمام شاه) و (حمام رضوی) نیز شهرت داشته ، تا سال1367 ه.ش دایر بوده اما از حدود سال 1369 به تدریج به صورت متروکه درآمده و از سال 1378 عملیات بازسازی و مرمت آن آغاز شده که اکنون به صورت موزه مردم شناسی مشهد مورد استفاده قرار میگیرد.


مطالب مشابه


تعداد بازدید: ۲,۵۲۷,۵۰۴ نفر بازدیدکنندگان امروز: ۸۴۸ نفر بازدیدکنندگان دیروز: ۱,۶۴۹ نفر

کلیه حقوق معنوی و محتوای این سایت متعلق به موسسه توسعه گردشگری می باشد © .
استفاده از مطالب با ذکر منبع و لینک به سایت بلامانع است.

طراحی پورتال ،اجرا و پشتیبانی : توسعه فناوری اطلاعات اینتک